Bu proje, Hasan kalyoncu Üniversitesi, Kalyoncu Ortadoğu Araştırmalar Merkezi (KalMEC) Araştırmacıları Yrd. Doç. Dr. Bilal ÇIPLAK, Yrd. Doç. Dr. Ahmet KESER ve Doç. Dr. Ali Serdar ERDURMAZ tarafından, 2016 - 2017 yılları içerisinde, Gaziantep’te bulunan Suriyeli misafirleri kapsayan bir araştırma projesi olarak gerçekleştirilmiştir.  

Çalışma, öncelikle Gaziantep’te yaşayan Suriyeli sığınmacıların demografik yapıları, Türkiye’ye gelmeden önceki ve geldikten sonraki gelir durumları, yaşam koşulları, gerekli şartlar oluşursa ülkelerine hangi oranda geri dönmeyi planladıkları, başka bir ülkeye göç etmeye istekli olup olmadıkları gibi konular üzerine odaklanmıştır. Bu kapsamda araştırmaya katılan örneklemdeki bireylerin geleceğe ilişkin beklenti ve planları ortaya çıkarılmaya ve müteakip araştırmalar için de bir altyapı oluşturulmaya çalışılmıştır.

Bu çalışmanın ilgi alanına giren karakteristik Suriye’de özellikle 2011 yılından itibaren ortaya çıkan zayıf yönetimin; yönetemeyen kamu yönetimi, şiddetini gittikçe artıran çatışma ortamı ve buna bağlı olarak ortaya çıkan “kitlesel göç” olgusudur. Daha da açmak gerekirse, Suriye’de yaşanmakta olan kriz tetikleyicilerine ve olaya müdahil olan bölgesel ve küresel aktörlere bağlı olarak yaşadıkları bölgeleri ve / veya ülkelerini terk etmek zorunda kalan ve nihayetinde krizin ilk anından itibaren uygulanan açık kapı politikasına bağlı olarak Türkiye’ye kaçmak zorunda kalan Suriyeli sığınmacılar çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır.

Çalışmanın ana amacı, Suriyeli sığınmacıların kendi ülkelerine ve Türkiye’ye ilişkin değişen algılarını, geleceğe ilişkin beklenti ve planlarını tespit etmektir. Araştırma Gaziantep il merkezinin hemen tamamına dağılmış olarak yaşamlarını sürdüren Suriyeli sığınmacıları kapsamına almaktadır. Başlangıcından itibaren araştırma sonucu tespit edilmesi beklenen hedefler şu şekilde ortaya konmuştur:  Suriyeli sığınmacıların geleceğe ilişkin plan ve hedefleri, Sığınmacıların Suriye ve Türkiye’ye ilişkin algıları,  Sığınmacıların Gaziantep ilindeki yaşam koşulları,  Sığınmacıların, yetkililer ve şehirde yaşayan kişilerden beklentileri, Yukarıdaki maddelerde araştırılacak değişkenler (bağımlı değişken / ler) ile toplumsal cinsiyet, yaş, etnisite, din/mezhep, gelir düzeyi değişkenleri (bağımsız değişken / ler) arasında bir ilişki olup olmadığı. Kalyoncu Ortadoğu Araştırma ve Uygulama Merkezi (KALMEC- Kalyoncu Middle East Research and Implementation Center) öğretim üyeleri yürütücülüğünde icra edilmiştir.

Projede beklentileri araştırılacak olan hedef grup, Gaziantep ili sınırları dâhilinde 2016 yılı içerisinde yaşamlarını sürdürmekte olan Suriyeli sığınmacıları kapsamına almaktadır. Bu hedefe yönelik olarak, araştırmada örneklem, yaşları 18’in üzerinde olan, dolayısıyla reşit durumdaki Suriyeli sığınmacılar arasından rastgele seçilmiştir. Araştırmaya katılan örneklemdeki bireyler arasında herhangi bir cinsiyet, etnisite, kültür, sosyal veya ekonomik durum ayrımı yapılmamasına özellikle özen gösterilmiştir.

Gaziantep şehrinde yaşayan Suriyeli sığınmacıların demografik özellikleri ile geleceğe ilişkin planlarını belirlemeye yönelik olarak hazırlanan bu araştırma kapsamında veriler Arapça olarak hazırlanan anket formu ile toplanmıştır. Gaziantep’te kamplar dışında yaklaşık olarak Ekim 2016 itibariyle yaklaşık 350.000 Suriyeli sığınmacı yaşamaktadır. %95 doğrulukla araştırma evrenini temsil edecek olan örneklem miktarı 384 kişi olarak belirlenmiştir. Ancak araştırmanın sıhhati ve evreni temsil edecek örnekleme ulaşabilmek için Gaziantep şehri 10 bölgeye ayrılmış ve her bölgede 110 adet olmak üzere toplam 1100 anket formu yüz yüze görüşmeler sonucunda doldurulmuştur. Toplanan anket formlarından 166 adedi eksik ve özensiz doldurma nedeniyle araştırmaya dâhil edilmemiş ve kalan 934 adedi ise analizlerde kullanılmıştır. SPSS 23 Paket programı ile yapılan analizlerde kişilerin değişik sebeplerle cevap vermekten imtina ettiği sorular olduğu gibi kabul edilmiş ve sonuçları proje kapsamında sunulmuştur.

Çalışmanın hem akademik camia hem de göç, mülteciler, yabancı sığınmacılar konularında kamu politikaları üreten ve uygulayan kamu kurum ve kuruluşları ile insani yardım konularında faaliyet yürüten sivil toplum kuruluşları açısından faydalı olacağı değerlendirilmektedir.

Bazı Önemli Bulgular:

Gaziantep için büyük bir başarı

Proje Koordinatörü HKÜ Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Bilal Çıplak, projenin 12 ay sürdüğünü belirterek, "KALMEC araştırmacılarının yaptığı araştırmaya göre Gaziantep’te yaşayan Suriyeli göçmenlerin yaklaşık yüzde 70’i Avrupa’ya gitmek yerine Türkiye’de kalmayı tercih ediyor. Bu Türkiye Cumhuriyeti’nin Suriyeli misafirlere sunmuş olduğu sosyal ve ekonomik fırsatların, güvenlik hizmetlerindeki başarının ve misafirperverliğinin bir göstergesidir. 1.6 milyon nüfuslu Gaziantep’e 350 bin civarında Suriyeli göç etmiştir. Bu kadar büyük bir grubun beraberinde getirdiği sorunlar göz önünde bulundurulduğunda yüzde 70 oranının büyük bir başarı olduğu anlaşılacaktır” dedi.

Erkek göçmenler kadınlara göre daha memnun
Araştırmada ortaya çıkan sonuçlara göre, göçmenler daha çok akraba ve arkadaşların bulunduğu yerlere taşınmayı tercih ediyor. Ankete katılanların yüzde 90’ı Halep’ten geldiklerini belirtirken, yüzde 67.48’i Gaziantep’te yaşamaktan memnun olduklarını söyledi. Erkekler arasındaki memnuniyetin kadınlar arasındaki memnuniyetten daha yüksek olması dikkat çekti.

Dönme isteği memleket özleminden
Ankete katılanların yüzde 84,6’sı Suriye’ye geri dönmek istediklerini belirtiyor. Ancak dönme isteği ile dönme eylemi birbirinden farklı çıkan sonuçlarda, dönme isteğinin daha çok ev ve memleket özleminden kaynaklandığı belirlendi. Önceki araştırmalar, yüksek dönme isteği oranına rağmen, geri dönme eylemini gerçekleştirenlerin, tüm göçmen nüfusunun en iyi ihtimalle yüzde 30 civarında olduğunu gösteriyor.

Dönmek için çoğunluk rejimin değişmesini bekliyor
Araştırmada, Suriye’ye hangi şartlar oluştuğunda dönebilecekleri sorulan katılımcıların yüzde 42’si dönüşlerini rejimin değişmesine bağlıyor. Yüzde 15,4’ü ise dönüş için savaşın bitmesini beklemeyeceğini, ilk fırsatta dönmeyi planladığını bildiriyor. Yüzde 19,3 ile dönüşünü güvenliğin sağlanmasına bağlayanlar ile Suriye’de sosyo-ekonomik şartların sağlanmasına bağlayanların oranının birbirine eşit olduğu görülüyor.

Gitmek istedikleri Avrupa ülkeleri
Araştırmada, herhangi bir Avrupa ülkesine gitmek isteyip istemediğine yönelik soruya ise katılımcıların yüzde 74,63’ü, “gitmeyi düşünmüyorum” şeklinde cevap veriyor. Avrupa’da bir ülkeye gitmeyi düşünenlerin hangi ülkeyi tercih ettikleri sorulduğunda yüzde 26,79 ile ilk sırayı Almanya alıyor. Yüzde 15,09’u İsveç, yüzde 15,47’si İngiltere, yüzde 10,19’ü Fransa, yüzde 4,15’i İtalya, yüzde 3,02’si Belçika, yüzde 3,40’ı Norveç, yüzde 2,26’sı Yunanistan ve yine yüzde 2,26’sı İspanya’yı tercih edeceğini bildiriyor.

Proje ile ulaşılan bulgular, TC İçişleri Bakanlığı Göç İşleri Genel Müdürlüğü resmi genel ağ sitesinde bulunan verilerle karşılaştırıldığında 2015 yılında Suriyelilerin açık ara başı çektiği ve koruma başvurusu yapan göçmenlerin ülkelere göre dağılımı hakkında ortaya konulan veriler ile birbirini teyit eder nitelikte olması da dikkat çekti.